Θεραπεία VAC για Κατακλίσεις και Χρόνια Τραύματα

Τι είναι το VAC και η θεραπεία αρνητικής πίεσης

Το VAC (Vacuum-Assisted Closure), γνωστό και ως μέθοδος VAC ή θεραπεία αρνητικής πίεσης (NPWT), είναι μια θεραπεία τραυμάτων που αφαιρεί το υγρό που βγάζει το τραύμα (εξίδρωμα) με ήπια αναρρόφηση, μέσα από ένα σφραγισμένο επίθεμα. Η συσκευή αποτελείται από αντλία, ειδικό επίθεμα, σωλήνα και δοχείο συλλογής. Χρησιμοποιείται σε σύνθετα και χρόνια τραύματα, όπως ορισμένες κατακλίσεις, και την ορίζει ο επαγγελματίας υγείας που παρακολουθεί το τραύμα. Στις κατακλίσεις, η διεθνής οδηγία του 2026 το προτείνει για τα στάδια 3 και 4, με στοιχεία πολύ χαμηλής βεβαιότητας, ενώ το NICE δεν το συστήνει ως ρουτίνα σε ενήλικες, εκτός αν χρειάζεται για να μειωθούν οι αλλαγές επιθέματος. Δεν ταιριάζει σε κάθε τραύμα, και τα περισσότερα επουλώνονται με τα συνηθισμένα επιθέματα. Η Melecon προμηθεύει τη συσκευή και τα αναλώσιμα.

Το VAC είναι μια θεραπεία για τραύματα που δύσκολα επουλώνονται, για παράδειγμα επειδή είναι μεγάλα, βαθιά ή βγάζουν πολλά υγρά. Μια μικρή αντλία συνδέεται με σωλήνα σε ένα σφραγισμένο επίθεμα και, με ελεγχόμενη αναρρόφηση, τραβά τα υγρά από το τραύμα.

Τα αρχικά VAC σημαίνουν Vacuum-Assisted Closure, δηλαδή σύγκλειση τραύματος με τη βοήθεια κενού. Θα το βρείτε επίσης ως μέθοδο VAC, θεραπεία αρνητικής πίεσης, NPWT (Negative Pressure Wound Therapy) ή TNP. Το V.A.C. είναι και εμπορικό σήμα κατασκευαστή, ενώ σήμερα κυκλοφορούν συστήματα από διάφορες εταιρείες. Η σύγχρονη μορφή της μεθόδου περιγράφηκε το 1997. Τα πρώτα συστήματα είχαν εμφανιστεί τον 19ο αιώνα.

Τα βασικά που χρειάζεται να γνωρίζετε είναι:

• Τι σημαίνει «αρνητική πίεση». Μέσα στο σφραγισμένο επίθεμα η πίεση είναι χαμηλότερη από την πίεση του αέρα γύρω μας. Αυτή η διαφορά δημιουργεί την αναρρόφηση.
• Τι δεν σημαίνει το όνομα. Δεν σημαίνει ότι η συσκευή κλείνει μόνη της το τραύμα. Συνήθως η θεραπεία σταματά πριν κλείσει τελείως.
• Σε τι διαφέρει από ένα συνηθισμένο επίθεμα. Υπάρχει αντλία. Στις περισσότερες συσκευές τα υγρά τραβιούνται μέσα από τον σωλήνα και συλλέγονται σε δοχείο.
• Πού γίνεται. Στο νοσοκομείο, αλλά και στο σπίτι. Η αντλία είναι φορητή και χρειάζεται φόρτιση.

Αν ο επαγγελματίας υγείας σάς το προτείνει, ρωτήστε ποιος είναι ο στόχος της θεραπείας στο δικό σας τραύμα.

Συσκευή VAC: το μηχάνημα αρνητικής πίεσης και τα αναλώσιμά του

Το σύστημα αποτελείται από τη συσκευή και τα αναλώσιμά της:

Μέρος	Τι κάνει	Είδος
Αντλία	Δημιουργεί την αναρρόφηση	Συσκευή
Επίθεμα από αφρό ή γάζα	Κόβεται στο σχήμα του τραύματος και μπαίνει πάνω ή μέσα σε αυτό	Αναλώσιμο
Διαφανής μεμβράνη	Κολλά στο δέρμα και σφραγίζει την περιοχή αεροστεγώς	Αναλώσιμο
Σωλήνας αναρρόφησης	Συνδέει το επίθεμα με την αντλία	Αναλώσιμο
Δοχείο	Συλλέγει τα υγρά	Αναλώσιμο

Οι συσκευές δεν είναι όλες ίδιες:

Είδος	Τι το ξεχωρίζει
Κλασική συσκευή με δοχείο	Ρυθμιζόμενη πίεση, συνεχής ή διακοπτόμενη, για περισσότερα υγρά και μεγαλύτερα τραύματα
Φορητή συσκευή μίας χρήσης	Μικρότερη και ελαφρύτερη, συχνά χωρίς δοχείο, για μικρότερα τραύματα με λιγότερα υγρά
Συσκευή με ενστάλαξη υγρού	Ρίχνει περιοδικά διάλυμα καθαρισμού στο τραύμα. Περιγράφεται για χρήση στο νοσοκομείο. Το NICE κρίνει ότι τα στοιχεία δεν επαρκούν για να υιοθετηθεί ως ρουτίνα.

Ο αφρός και η γάζα έχουν διαφορές στη χρήση, και το ποιο ταιριάζει το κρίνει ο επαγγελματίας υγείας. Υπάρχει και αφρός με άργυρο, που δεν χρησιμοποιείται σε όσους έχουν ευαισθησία στον άργυρο. Δεν βρήκαμε μελέτες σε ασθενείς που να δείχνουν ότι επουλώνει καλύτερα από τον απλό αφρό.

Πώς λειτουργεί η μέθοδος VAC

Η αντλία δημιουργεί ήπια αναρρόφηση μέσα από το σφραγισμένο επίθεμα. Έτσι:

• αφαιρούνται υγρά από το τραύμα,
• τα χείλη του τραύματος μπορεί να πλησιάσουν μεταξύ τους,
• το τραύμα διατηρείται υγρό και προστατευμένο,
• μπορεί να αυξηθεί η αιμάτωση της περιοχής.

Η αναρρόφηση μπορεί να είναι συνεχής ή διακοπτόμενη και, στην κλασική μέθοδο, φτάνει έως τα 125 mmHg. Τη ρύθμιση την ορίζει ο επαγγελματίας υγείας και δεν πρέπει να την αλλάζει η οικογένεια.

Τοποθέτηση VAC: πώς γίνεται βήμα βήμα

Η τοποθέτηση γίνεται από εκπαιδευμένο προσωπικό. Τα βήματα περιγράφονται για να ξέρετε τι θα δείτε, όχι για να τα κάνει η οικογένεια.

1. Ελέγχεται το τραύμα. Αν υπάρχει νεκρός ιστός, αφαιρείται πρώτα.
2. Το τραύμα καθαρίζεται και στεγνώνει.
3. Ο αφρός ή η γάζα κόβεται στο σχήμα του τραύματος και τοποθετείται.
4. Η μεμβράνη σφραγίζει την περιοχή αεροστεγώς. Χωρίς καλή σφράγιση η θεραπεία δεν αποδίδει.
5. Στερεώνεται ο σωλήνας, συνδέεται το δοχείο και ξεκινά η αντλία.

Όταν το σύστημα δουλεύει σωστά, το επίθεμα φαίνεται συμπιεσμένο και ζαρωμένο.

Πριν ξεκινήσει η θεραπεία ελέγχεται και ο κίνδυνος αιμορραγίας, ιδίως αν ο ασθενής παίρνει αντιπηκτικά.

Σε ποια τραύματα και πληγές χρησιμοποιείται η θεραπεία VAC

Χρησιμοποιείται σε σύνθετα ή χρόνια τραύματα, και σε τραύματα που δεν μπορούν να κλείσουν αμέσως. Τα στοιχεία διαφέρουν πολύ ανά είδος τραύματος:

Πότε ενδείκνυται το VAC στις κατακλίσεις

Οι οδηγίες δεν συμφωνούν απόλυτα και η έρευνα είναι περιορισμένη:

Πηγή	Τι αναφέρει
NICE	Όχι ως ρουτίνα σε ενήλικες, εκτός αν χρειάζεται για να μειωθούν οι αλλαγές επιθέματος, για παράδειγμα σε τραύμα με πολλά υγρά. Όχι ως ρουτίνα σε παιδιά.
Διεθνής οδηγία NPIAP/EPUAP/PPPIA 2026	Την προτείνει σε στάδια 3 και 4, υπό προϋποθέσεις και με στοιχεία πολύ χαμηλής βεβαιότητας.
Cochrane 2023	Η αποτελεσματικότητα και η ασφάλεια σε σχέση με τη συνήθη φροντίδα είναι αβέβαιες, επειδή λείπουν βασικά δεδομένα.

Πριν ξεκινήσει, η διεθνής οδηγία ζητά να αποκλειστεί η λοίμωξη στο οστό και, σε πτέρνα ή πόδι, να ελεγχθεί η αιμάτωση.

Γι’ αυτό το VAC εξετάζεται ξεχωριστά για κάθε ασθενή, μετά από κλινική εκτίμηση, και δεν αποτελεί υποχρεωτικό επόμενο βήμα ούτε εγγύηση επούλωσης.

Το VAC δεν αντικαθιστά τις βασικές θεραπείες της κατάκλισης:

• Αλλαγές θέσης και ειδικό στρώμα, ώστε να μην πιέζεται η κατάκλιση.
• Διατροφή, με εκτίμηση από διαιτολόγο ή κατάλληλο επαγγελματία όταν χρειάζεται.
• Αφαίρεση νεκρού ιστού, όταν την κρίνει απαραίτητη ο επαγγελματίας υγείας.

Δείτε και τη θεραπεία κατάκλισης και το τι είναι η κατάκλιση.

Πότε δεν επιτρέπεται η μέθοδος VAC (αντενδείξεις)

Σύμφωνα με την FDA, το VAC δεν χρησιμοποιείται όταν υπάρχει:

• νεκρός ιστός με εσχάρα
• οστεομυελίτιδα χωρίς θεραπεία
• συρίγγιο μη εντερικό ή που δεν έχει διερευνηθεί
• κακοήθεια μέσα στο τραύμα
• εκτεθειμένα αγγεία, νεύρα, αναστομώσεις ή όργανα

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται με αυξημένο κίνδυνο αιμορραγίας, αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλιακά, μολυσμένο τραύμα ή αιχμηρά οστικά τμήματα. Αν ο ασθενής παίρνει τέτοια φάρμακα, μην τα διακόψετε μόνοι σας. Ρωτήστε τον γιατρό.

Ενημερώστε κάθε γιατρό ότι ο ασθενής έχει VAC, ιδίως πριν από μαγνητική τομογραφία, υπερβαρικό οξυγόνο ή απινίδωση, γιατί τότε η αντλία πρέπει να αφαιρεθεί.

Αλλαγή VAC: κάθε πότε αλλάζει το επίθεμα

Το επίθεμα αλλάζει συνήθως κάθε 2 έως 3 ημέρες, κάποιες φορές έως 4, και συχνότερα σε μολυσμένο τραύμα. Το πρόγραμμα το ορίζει ο επαγγελματίας υγείας.

Η αλλαγή διαρκεί περίπου μισή ώρα. Σε κάθε αλλαγή εκτιμάται η πορεία του τραύματος. Το προσωπικό μετρά τα κομμάτια αφρού που τοποθετεί και αφαιρεί, γιατί κομμάτι που θα μείνει μέσα μπορεί να προκαλέσει λοίμωξη. Η οικογένεια δεν αλλάζει και δεν αφαιρεί το επίθεμα.

Πονάει η θεραπεία VAC;

Οι περισσότεροι ασθενείς δεν πονούν από την ίδια τη θεραπεία, αν και κάποια τραύματα παραμένουν επώδυνα. Όταν ανοίγει η αντλία, μπορεί να νιώσετε ένα ήπιο τράβηγμα που συνήθως περνά μέσα σε λίγα λεπτά. Καθώς το τραύμα επουλώνεται, μπορεί να εμφανιστεί ευαισθησία ή φαγούρα.

Η αλλαγή του επιθέματος μπορεί να ενοχλεί, ανάλογα με το τραύμα και το σημείο του. Ρωτήστε από πριν τι μπορεί να γίνει:

• να δοθεί παυσίπονο πριν από την αλλαγή, αν το κρίνει ο γιατρός,
• να βρεχτεί το επίθεμα, ώστε να βγει πιο εύκολα,
• να αλλάξει η ρύθμιση της πίεσης.

Πόνος που αυξάνεται ή αλλάζει ξαφνικά χρειάζεται άμεση επικοινωνία με τον επαγγελματία υγείας.

Πόσο διαρκεί η θεραπεία VAC και πότε σταματά

Δεν υπάρχει σταθερή διάρκεια. Εξαρτάται από τον ασθενή, το μέγεθος και το είδος του τραύματος και την πορεία του. Η βελτίωση μπορεί να φανεί από την πρώτη αλλαγή ή να χρειαστούν αρκετές εβδομάδες.

Αν το τραύμα δεν βελτιωθεί μέσα σε δύο εβδομάδες, η συνέχιση της θεραπείας επανεξετάζεται. Η θεραπεία σταματά όταν επιτευχθούν οι στόχοι ή όταν δεν υπάρχει πρόοδος. Συνήθως σταματά πριν κλείσει τελείως το τραύμα. Μετά, ανάλογα με το τραύμα, μπορεί να ακολουθήσει:

• συνηθισμένο επίθεμα,
• ράμματα σε δεύτερο χρόνο,
• μόσχευμα δέρματος ή κρημνός.

Ο ασθενής μπορεί να αρνηθεί τη θεραπεία. Τότε χρησιμοποιείται συνηθισμένο επίθεμα.

Η συσκευή VAC στο σπίτι

Πριν γυρίσετε στο σπίτι, βεβαιωθείτε ότι έχετε εκπαιδευτεί στη συσκευή, ότι γνωρίζετε τους συναγερμούς, ότι έχετε τις οδηγίες δίπλα σας και ότι ξέρετε με ποιον θα επικοινωνήσετε. Αν δεν μπορείτε να τη διαχειριστείτε, πείτε το στον γιατρό.

Πριν ξεκινήσει η θεραπεία στο σπίτι, ζητήστε γραπτές οδηγίες για:

• με ποιον επικοινωνείτε, και με ποιον εκτός ωραρίου,
• πώς αναγνωρίζετε την αιμορραγία, τη λοίμωξη και την επιδείνωση,
• τι κάνετε αν η αντλία μείνει κλειστή πάνω από δύο ώρες,
• πόσο περίπου αναμένεται να διαρκέσει η θεραπεία.

Αιμορραγία με VAC: τι κάνετε αμέσως

Έντονο κόκκινο αίμα στον σωλήνα ή στο δοχείο είναι επείγον περιστατικό. Σε αιφνίδια ή έντονη αιμορραγία:

1. Σταματήστε την αντλία.
2. Μην αφαιρέσετε το επίθεμα.
3. Ξαπλώστε τον ασθενή.
4. Κάποιος να πιέζει την περιοχή με μια διπλωμένη πετσέτα.
5. Καλέστε αμέσως το ΕΚΑΒ στο 166.

Επιπλοκές και κίνδυνοι της θεραπείας VAC

Η FDA χαρακτηρίζει τις σοβαρές επιπλοκές σπάνιες, αλλά έχουν αναφερθεί και θάνατοι, και κάποια από τα περιστατικά συνέβησαν στο σπίτι. Οι κυριότερες είναι:

• Αιμορραγία. Έχει συνδεθεί με αγγειακά μοσχεύματα, λοίμωξη του τραύματος, αντιπηκτικά και αφαίρεση επιθέματος που έχει κολλήσει.
• Λοίμωξη, συχνά από κομμάτια επιθέματος που έμειναν μέσα στο τραύμα.
• Αφρός που κολλά στον ιστό ή μένει μέσα στο τραύμα.
• Άλλες επιπλοκές: πόνος, αλλεργία στα υλικά, ερεθισμός του δέρματος από το κολλητικό, βλάβη στο τραύμα, αφυδάτωση, βλάβη της συσκευής.

VAC ή συνηθισμένα επιθέματα: ποια είναι η διαφορά

Το αναγνωρισμένο πρακτικό πλεονέκτημα του VAC είναι οι λιγότερες αλλαγές επιθέματος. Στις κατακλίσεις, δεν είναι γνωστό αν επιτυγχάνει περισσότερες πλήρεις επουλώσεις. Η Cochrane εξέτασε 8 μελέτες με 327 ασθενείς, αλλά αξιοποιήσιμα στοιχεία για την πλήρη επούλωση έδωσε μία μόνο μελέτη με 12 ασθενείς. Πιθανά οφέλη στο μέγεθος του τραύματος, στον πόνο και στον χρόνο αλλαγής στηρίζονται σε στοιχεία πολύ χαμηλής βεβαιότητας. Για λοιμώξεις, διάρκεια νοσηλείας, ουλές και ποιότητα ζωής, δεν υπάρχουν στοιχεία ειδικά για τις κατακλίσεις.

Γι’ αυτό δεν θα διαβάσετε εδώ υποσχέσεις για ταχύτερη ή ανώδυνη επούλωση. Τα συνηθισμένα επιθέματα παραμένουν η επιλογή για τα περισσότερα τραύματα. Δείτε τα επιθέματα κατακλίσεων.

Εναλλακτικές θεραπείες

Για όλες αποφασίζει ο γιατρός που βλέπει το τραύμα:

Θεραπεία	Τι αναφέρουν οι πηγές για τις κατακλίσεις
Υπερβαρικό οξυγόνο	Το NICE συστήνει να μην προσφέρεται. Η Cochrane δεν βρήκε στοιχεία που να επιβεβαιώνουν ή να διαψεύδουν κάποιο όφελος.
PRP (πλάσμα πλούσιο σε αιμοπετάλια)	Στα χρόνια τραύματα το όφελος είναι ασαφές, με στοιχεία χαμηλής ποιότητας.
Αυξητικοί παράγοντες	Η WHS τους αναφέρει ως επιλογή όταν το τραύμα δεν ανταποκρίνεται στην πλήρη θεραπεία.
Φωτοδυναμική θεραπεία	Δεν βρήκαμε σύσταση σε κατευθυντήρια οδηγία για τις κατακλίσεις.
Χειρουργική αποκατάσταση με κρημνό	Σε επιλεγμένες περιπτώσεις χρειάζεται χειρουργική γνώμη. Οι τυχαιοποιημένες μελέτες είναι ελάχιστες.
Επιθέματα υγρού περιβάλλοντος	Το NICE τα συστήνει για εξέταση σε κατακλίσεις σταδίου 2 έως 4.

Συσκευή αρνητικής πίεσης VAC: τι αναλαμβάνει η Melecon

Η Melecon προμηθεύει τη συσκευή αρνητικής πίεσης και τα αναλώσιμά της.

Η κλινική εκτίμηση και η επιλογή της θεραπείας ανήκουν στον επαγγελματία υγείας που παρακολουθεί το τραύμα. Για τη συνολική εικόνα, δείτε τη φροντίδα κατακλίσεων στο σπίτι.

Αν ο θεράπων ιατρός έχει ήδη ορίσει θεραπεία VAC, επικοινωνήστε μαζί μας με τις οδηγίες του, ώστε να οργανωθεί η προμήθεια όσων χρειάζονται.